Samsun’dan Anadolu’ya Milli Mücadele Işığı: Havza’dan İstanbul’a Kararlı Adımlar

Mondros Mütarekesi’nin ardından İzmir işgal edildiğinde, Anadolu’nun bazı bölgeleri Yunanistan, bazıları Fransızlar, bazıları İtalyanlar tarafından ele geçirildi. Ülgerli kuvvetler İstanbul önlerinde konuşlandı ve 1918 sonu ile 1919 başında Karadeniz’in güvenliği için çaba gösterdi. Mustafa Kemal, Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı’ndan İstanbul’a dönerek, ulusun kurtuluşu için harekete geçti. Samsun ve çevresinde Rum grupların isyan hazırlıkları ve işgali sürdürmeye yönelik baskıları, İngiliz kuvvetleriyle bağlantı kurarak bölgede kargaşa çıkarmaya çalıştılar. Bu durum karşısında Türk halkı kendini savunmaya yöneldi ve gerilim azaltılması için İngiliz Yüksek Komiserliği ile Karadeniz Ordusu Başkumandanlığı Türkiye Hükümeti’ne nota verdi.

Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan yola çıkan Mustafa Kemal, Samsun’a ulaşmasını takiben Havza’ya geçti. Samsun’daki ilk adımıyla varlığıyla bölgeye güven aşıladı; Havza’daki ilk mitingde İzmir’in işgali protesto edildi ve milli mücadelenin ilk kıvılcımı burada tutuşturuldu. Mustafa Kemal, Havza’da yaklaşık 18 gün boyunca hareketin örgütlenmesi için çalıştı; bu dönemde İngiliz baskıları sonucunda 9. Ordu Müfettişliği görevinden alınması, Havza halkını sivil bir veda ile uğurlmasına neden oldu.

Mücadele ateşi Anadolu’ya doğru yayıldı. Samsun’dan yükselen irade, Amasya, Erzurum ve Sivas üzerinden tüm yurda yayıldı; 29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla netleşen özgürlük yürüyüşü, milletin ortak varlığına dönüşen bir hikâyeye dönüştü. Bu döneme ilişkin güncel değerlendirme yapan akademisyenler, Mondros’un 7. maddesinin işgallere zemin hazırladığını ve İstanbul ile Boğazlar başta olmak üzere Anadolu’nun farklı bölgelerinde paylaşım sürecinin kritik rol oynadığını vurguluyorlar. Samsun’a İngiliz askerlerinin 9 Mart ve 17 Mayıs 1919’da çıkarılması, milli mücadele fikrinin merkezinin Anadolu’da oluşması yönündeki kararı pekiştirdi.

Gazi Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşlarının İstanbul’daki değerlendirmeleri, Anadolu merkezli bir Milli Mücadele fikrinin gerçekleştirilmesinin kaçınılmaz olduğunu ortaya koydu. Bu süreçte Samsun, yalnızca bir başlangıç noktası değil, Türk milletinin bağımsızlık iradesinin onaylandığı ve umutların filizlendiği bir simge olarak öne çıktı. Uzmanlar, “Kurtaran” şehir olarak Samsun’un bu özelliğini vurgulayarak, milli mücadele fikrinin gerçeğe dönüşmesinde genç bir vizyonun merkezi rolünü işaret ediyorlar.