Hürmüz Boğazı’nda Yeni “Kontrol Bölgesi” ve ABD-İran Topyekûn Müzakereleri

İran, küresel petrol sevkiyatının en kritik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nda yeni bir düzenleme duyurdu. Resmiyete yakın kaynaklara göre, oluşturulan bu “kontrol bölgesi” geniş kitleleri kapsıyor ve BAE’nin kıyı sınırlarını da dolaylı olarak etkiliyor. Mutlak denetim hedefiyle ilan edilen bu bölge, Doğu-Güney ve Batı-Kuzey hattı olmak üzere iki ana eksende tarif ediliyor: Doğu-Güney hattı Mübarek Dağı’ndan Füceyre’nin güneyine uzanırken, Batı-Kuzey hattı Keşm Adası’nın batısından Ümmü’l-Kayveyn bölgesine kadar ilerliyor. Buradaki amaç ise bölgedeki deniz trafiğini yakından izlemek ve güvenliğini sağlamak olarak sunuluyor.

ABD’nin bazı gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçebileceğini bildirdiği bir dönemde, İran’ın barışa dönük önerileriyle ilgili tartışmalar sürüyor. Axios kaynaklarına göre, müzakere süreci için bir aylık süre tanınması gündemde; bu çerçevede Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve ABD’nin deniz ablukasının kaldırılması için bir uzlaşma hedefleniyor. İran tarafının öne sürdüğü hususlar arasında ise nükleer program üzerinde uzlaşıya varılması için kısa süreli görüşmelerin başlatılması da yer alıyor. Tasnim Haber Ajansı ise planın 30 gün içinde çatışmanın tamamen sona erdirilmesini ve yeni saldırılara karşı güvence verilmesini öngördüğünü aktarıyor; ayrıca ABD güçlerinin bölgeden tamamen çekilmesi, yaptırımların kaldırılması ve tazminat ödenmesini önceliklendiren taleplerin sürdüğünü belirtiyor.

Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, ABD’nin 14 maddelik plana yanıtını Pakistan aracılığıyla ilettiğini bildirse de yanıtın içeriğine dair ayrıntılar paylaşılmıyor. Trump ise Cumhurbaşkanı olarak yaptığı açıklamalarda, söz konusu konsept için bilgi sahibi olduğunu ancak uygulanabilirliği konusunda şüphelerini dile getiriyor. Ayrıca açıklamasında, İran’a yönelik hedeflerin yeniden gündeme gelmesi halinde beklenmedik müdahalelerin geri çevrilmeyeceğini ifade etti. Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, İran’a ilişkin yaklaşımı değerlendirileceğini kaydeden Trump, geçmiş 47 yıla dayanan sorunlar nedeniyle bu planı şu anda kabul edemeyeceğini belirtti.

İran Dışişleri Bakanı ise Amerikalıların tutumlarını değiştirmeleri halinde diplomatik temasların sürdürülmeye aç olduğunu söyledi. Bu arada Trump, pazar günü Hürmüz Boğazı’ndan bazı gemilerin geçişine dair talimatlar vereceğini ve insani yardım amacıyla yapılan bu hareketlerin tepkisiz kalamayacağını ifade etti. ABD Merkez Komutanlığı da pazar günü bölgedeki ticari deniz taşımacılığını yeniden canlandırmak için güdümlü füze destroyerleri, uçaklar ve insansız hava araçlarıyla destek sağlayacağını açıkladı.
İran, Hürmüz Boğazı’nın yakınlarında geniş bir kontrol alanı oluşturarak bölgesel etkisini artırmayı hedeflediğini açıkladı. Açıklamaya göre, iki ana yön olan Doğu-Güney ve Batı-Kuzey hatları üzerinden deniz trafiğini gözetim altında tutmayı amaçlayan bu adım, Füceyre ve Ümmü’l-Kayveyn gibi kritik lojistik noktaları da kapsıyor. Resmi kaynaklar bu planın “mutlak denetim” amacı taşıdığını vurguluyor.

Barış görüşmeleri ve yaptırımlar konusundaki diyaloglar da gün yüzüne çıktı. ABD’nin bazı gemilerin boğazdan geçebileceğini açıklamasıyla birlikte, müzakere sürecine dair ayrıntılar tartışılıyor. Axios’un iddialarına göre, bir aylık bir açılış süreci içeren öneriler masada ve bu süreçte hem Hürmüz’ün yeniden açılması hem de ABD’nin deniz ablukasının kaldırılması hedefleniyor. İran, bu süreçte nükleer konuların da karşılıklı olarak ele alınabileceğini belirtiyor; fakat ajanslar tarafından verilen bilgilerde bu konuya özel bir vurgu bulunmuyor. Tasnim Haber Ajansı ise planın 30 gün içinde çatışmayı sona erdirmeyi ve güvenlik garantileri sunmayı öngördüğünü ileri sürüyor.

Diplomatik temaslar hız kazanırken Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, ABD’nin yanıtını Pakistan aracılığıyla ilettiğini belirtse de içeriğe dair ipuçları paylaşılmıyor. Trump’ın açıklamaları ise mevcut konunun uygulanabilirliği konusunda tereddütler içeriyor. ABD tarafı ise Hürmüz üzerinden ticari taşımacılığı yeniden canlandırmak amacıyla çeşitli askeri destek adımlarını gündemde tutuyor. Bu durum, bölgede gerilimi yükselten çok taraflı bir çerçeve içinde ilerliyor.