Domates Saplarından Yenilikçi Biyomalzeme: Fosforik Asitle Cam Yapısı ve Döngüsel Ekonomi Potansiyeli

Domates saplarının işlenmesiyle yeni bir biyomalzeme geliştirme üzerinde çalışan ekip, fosforik asitle yapılan işlem sonucunda camsı bir yapı elde etmeyi başardı. Bu çalışma, tarımsal atıkların değerlendirildiği somut bir örnek olarak, gıda atığını yeniden düşünme temasını destekliyor ve Sıfır Atık Günü kapsamındaki uygulamalar arasında öne çıkıyor.

İşleyen ekip, Mersin, Hatay ve Çukurova bölgesinde sıkça görülen domates saplarını tarlalarda çürümeye bırakmak yerine katma değere sahip bir ürüne dönüştürmeyi amaçladı. Proje kapsamında, saplar üzerinde yürütülen çalışma sonunda bir patent başvurusu da yapıldı. Saha ve laboratuvar çalışmalarını kapsayan proje, yaklaşık bir yıllık süreçte tarımsal organik atıkların değerlendirilmesi ve düşük karbon ayak izi hedeflerine katkı sağlamayı hedefliyor.

Dizge’nin vurguladığı gibi Çukurova başta olmak üzere Mersin ve Antalya Türkiye’nin önemli domates üretim merkezleri arasında yer alıyor. Projenin ilk aşamasında atık su ve ağır metal tutulumuna yönelik çözümler aramak bu fikrin doğmasına zemin hazırladı. Sapların yaklaşık 900 santigrat dereceye kadar ısıl işlem görmesiyle yüksek kalsiyum içeriğinin tespit edildiğini söyleyen Dizge, domates saplarının fosforik asitle işlenmesiyle camsı yapının elde edildiğini belirtti. Bu sayede kalsiyum fosfat bazlı bir cam malzeme ya da cam katkı maddesi üretilebileceği öne sürülüyor.

Ekibin iş birliği Doç. Dr. Hüdaverdi Arslan ve Dr. Zelal Işık ile birlikte yürütülen çalışma, tarımsal atıkları katma değerli ürünlere dönüştürmeyi hedefleyerek yenilikçi bir biyomalzeme geliştirdi.

Milyonlarca ton atık için potansiyel Türkiye’de yıllık domates üretiminin yaklaşık 14-15 milyon ton civarında olduğu, bunun 7-12 milyon tonluk kısmının biyokütle atığı olarak oluştuğu belirtiliyor. Atıkların çoğunun ekonomik değer yaratmadan bertaraf edildiği düşünüldüğünde, bu atıklar yüksek katma değerli biyomalzemelere dönüştürülerek döngüsel ekonomi açısından önemli bir yol sunuyor. Çalışma, bu atıkları değerli ürünlere dönüştürme hedefiyle dikkat çekiyor.

Çevreci alternatif ve kullanım alanları Renkli bir biçimde ifade edilen görüşler, geliştirilen biyomalzemenin cam sanayinde silisyum yerine çevreci bir katkı maddesi olarak kullanılabileceğini öne sürüyor. Doğadan elde edilen kalsiyumun süreçte kilit rol oynadığı, bu sayede silisyum tüketiminin azalabileceği ifade ediliyor. Ayrıca biyouyumluluğu yüksek olan bu malzeme, diş hekimliği başta olmak üzere biyomedikal alanlarda da potansiyel kullanım alanlarına sahip.

Hasat sonrası sapların işlenerek yüksek kalsiyum içeren ara ürününe dönüştürülmesiyle oluşan camsı yapının, kalsiyum fosnat esaslı bir malzeme olarak üretilebildiğini belirten Dizge, bu ürünün biyouyumluluğu sayesinde çeşitli biyomedikal uygulamalarda değerlendirilebileceğini söyledi. Projenin hedefi, çevresel katkı sağlamak ve doğal kaynakları koruyarak tarımsal atıkları ekonomiye kazandırmak. Ayrıca atık yönetimini iyileştirme ve sürdürülebilir üretim yaklaşımını destekleme açısından önemli bir örnek oluşturmaya devam ediyor.