Anasayfa
Canlı Borsa
Borsa
Döviz Kurları
Altın
Hisse Senetleri
Endeksler
Kripto Paralar
Döviz Hesaplama
Döviz Çevirici
Kredi Arama
parahavadis
Mart 2026’da hayata geçen eşel mobil mekanizması, uluslararası enerji fiyatlarındaki dalgalanmaların Türkiye enflasyonu üzerindeki etkisini sınırlandırmayı amaçlayan bir dengeleyici olarak karşımıza çıkıyor. TCMB’nin analizinde, akaryakıt fiyatlarındaki fiyat hareketlerinin tüketici tarafında görünen baskılarını azaltma potansiyeli vurgulanıyor; bu mekanizma, vergi unsurlarını kullanarak maliyetler ve beklentiler üzerinden iletilen etkileri hafifletiyor.
Akaryakıt harcamaları 2026’da tüketici sepetinde belirgin bir yer tutuyor ve bu kalemin payı %3,21 olarak öne çıkıyor. Depolar ve işletmeler için maliyet aktarımı açısından çok yönlü etkiler söz konusu; akaryakıt fiyatlarındaki artışlar doğrudan tüketici enflasyonunu etkilerken, ulaştırma ile gıda gibi alanlarda maliyet baskılarını dolaylı yoldan güçlendiriyor. Kamuoyunda dikkat çeken hızlı hareketler ise beklenti oluşumunu ve fiyatlama davranışlarını önemli ölçüde etkiliyor.
İşleyiş kapsamında, akaryakıtın nihai fiyatını oluşturan bileşenler arasında ürün fiyatı, toptan- dağıtıcı-bayi aracı marginleri, EPDK gelir payı ve vergiler yer alıyor. Ürün fiyatının ana belirleyicileri ise uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları ve döviz kuru olarak ortaya çıkıyor. Son dönemdeki jeopolitik gelişmelerle birlikte petrol fiyatlarındaki yükselişler, eşel mobil uygulamasıyla dengelenmeye çalışılıyor. 4 Mart 2026’daki Cumhurbaşkanı Kararı ile bu uygulama devreye alındı ve ÖTV tutarlarında yapılan değişiklikler, maliyet aktarımlarını kısmen törpülemeyi hedefliyor.
Uygulama, maliyet değişimlerini akaryakıt fiyatlarına yansıtma konusunda vergi kalemlerini ayarlayarak dalgalanmaları sınırlıyor. Benzin, motorin ve LPG için vergi bileşenlerinde yapılan indirimlerle, nihai fiyatlarda yaşanan artışlar kısmen azaltılabiliyor. Maktu ÖTV’nin payları ise Şubat 2026 itibarıyla benzin için yaklaşık %26, motorin için yaklaşık %24 ve LPG için yaklaşık %21 düzeyinde olarak kaydediliyor.
Manşet enflasyonu etkileyen mekanizmanın boyutu nedir? Bu sorunun yanıtı için üç temel parametreye odaklanıyoruz: küresel petrol fiyatlarının seyri, bu fiyat değişimlerinin ülkenin ürün fiyatlarına yansıma geçirgenliği (Brent üzerinden verilen referansla) ve eşel mobilin olmadığı durumda Brent artışının manşet enflasyona geçişkenlik katsayısı. 2025 yılında yayımlanan çalışmanın güncel verilerle güncellenmesiyle elde edilen bulgular ise şu şekilde özetleniyor: Brent petrol fiyatında %10’luk artış, tüketici enflasyonunu 12 ay sonunda doğrudan ve dolaylı kanallarla yaklaşık 1 puan yükseltiyor. 24 ay içinde toplam etkiyi ise yaklaşık 1,2 puan olarak hesaplıyoruz.
2026 yılı için Enflasyon Raporu’nda öngörülen Mart 2026-Şubat 2027 dönemi ortalama Brent fiyatı 58,8 ABD/var olarak kaydedildi. Analizimizde, bu ortalamanın 70–90 USD arasında değiştiği senaryolar üzerinden 12 aylık bir süreçteki sonuçlara bakıyoruz. Ortalama Brent 70 ABD doları olduğunda ve eşel mobil uygulanmadığında, 12 aylık dönemde enflasyonun yıllık olarak yaklaşık 1,9 puan yukarı yönlü etkilenmesi bekleniyor. Eşel mobilin devrede olması halinde bu doğrudan ve dolaylı artışlar 1,3 puan (yaklaşık 0,6 puan) kadar azaltılmış durumda olabilir. Diğer yandan Brent’in ortalama 90 USD olduğu bir senaryoda, eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisi 3,7 puana kadar çıkabiliyor.
Özetlemek gerekirse, jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları üzerinden enflasyona yansıması, para politikasının doğrudan denetim alanı dışında kalsa da, eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırılabiliyor. Bu mekanizmanın dezenflasyon sürecine olan katkısının güçlendirdiği düşünülüyor.
