Borsa İstanbul’un Kısa Tarihi ve Pazar Yapısının Evrimi

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), 2013 yılı Nisanında Borsa İstanbul AŞ olarak yeniden yapılandıktan sonra, toplamda 609 hisse senedinin yanında vadeli işlemler, opsiyonlar ve varantlar ile genişleyen bir piyasa haline geldi. Başlangıçta Cağaloğlu’ndaki binasında faaliyet gösteren borsa, 1985-1986 yıllarında resmi olarak faaliyete geçip 1987’de endeks hesaplama sıklığını günlük düzeye çıkardı. 1993’te bilgisayarlı işlem sistemine geçildi ve yıl sonunda ABD menkul kıymetler ve borsalar federasyonu tarafından kabul görmüş bir menkul kıymetler borsası unvanı edinildi; böylece gelişmekte olan borsalar arasında üçüncü konumda yer aldı.

1996’da Uluslararası Pazar çerçevesinde Uluslararası Tahvil ve Bono Piyasası kuruldu ve 1997 itibarıyla Hazine’nin yurt dışı finansmana erişimini kolaylaştıran diğer bir kanal açıldı. 2000 yılında Kırgız Borsası ve Bakü Borsası’na iştirakler gerçekleştirilerek bölgesel bir ortaklık yapısına ulaşıldı. 2004’te katılma belgelerinin organize ve şeffaf şekilde işlem görmesini sağlamak amacıyla Borsa Yatırım Fonu Pazarı kuruldu; 2005 yılında ise Hisse Senetleri Piyasası Fonu Pazarı’nda Borsa Yatırım Fonları işlem görmeye başladı.

2007 yılında açılış seansı uygulamasına geçildi ve yıl sonunda seans kapanış saati 17:00’a uzatıldı. Mayıs 2009’da Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) devreye alınarak piyasanın şeffaflığını artırdı. 2010’da varantlar, yapılandırılmış ürünler sınıfında işlem görmeye başladı. 2011’de Bankalararası Repo-Ters Repo Pazarı faaliyete geçti ve 2012’de Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) kurulumu tamamlandı; 2019’da piyasa hacmi aylık ortalama 5 milyar TL seviyesine ulaştı.

İMKB, 5 Nisan 2013’te özel hukuk hükümlerine göre çalışan Borsa İstanbul AŞ’ye dönüştü ve kısaltma değişikliğiyle “İMKB”den “BIST”e geçildi. Logo olarak lale motifinin benimsenmesiyle yeni bir kurum kimliği oluştu. 30 Kasım 2015’te BISTECH’in ilk fazı faaliyete geçti ve Borsa İstanbul, iki seanstan tek seansa geçişin ilk adımlarını tamamladı. 2018 yılında swap piyasasının kurulumu tamamlanırken, 2019’da TL-dolara ve TL-avro işlemlerinde günlük hacim önemli ölçüde büyüdü.

17 Haziran 2019’da TLREF olarak bilinen Türk Lirasi Gecelik Referans Faizi hesaplamaya başlandı; bu gelişme kısa vadeli referans faiz ihtiyacını karşılamaya dönük bir adım olarak değerlendirildi. 2022 yılında Darphane Altın Sertifikası ALTINS1 ile altın temelli ürünler pay piyasasında sonuçlandırıldı. 2023’te MiFID II ve MiFIR uyum süreci çerçevesinde ESMA tarafından olumlu statü teyit edildi ve yeni endekslerle pay piyasası çeşitliliği daha da zenginleşti. Ayrıca girişim sermayesi pazarı (GSP) oluşturularak sermaye artırımı yoluyla kaynak temin eden şirketlerin paylarının piyasalarda işlem görmesi hedeflendi.

22 Kasım 2023’te BIST 500 Endeksi’nin hesaplanmasına başlandığı ve 1 Kasım 2023 itibarıyla mali değeri bulunan 500 payın bu kapsama dahil edildiği duyuruldu. 2024 yılında bakır vadeli işlemlerinin VİOP üzerinden işlem görmeye başlaması ve 16 Aralık 2024’ten itibaren BIST Spot Gümüş, Platin ve Paladyum endekslerinin hesaplanması kararlaştırıldı. 2026’nın ilk çeyreğinde 14 şirket borsada işlem görmeye başlarken toplam pay sayısı 609’a yükseldi; Yıldız Pazar’da 251, Ana Pazar’da 276 ve Alt Pazar’da 49 pay bulunuyor.

Varlık çeşitliliği giderek arttı ve piyasa, geniş organizasyonu ile uluslararası standartlarda işleyen bir yapıya kavuştu.