Uluslararası Sanat Piyasasında Türkiye ve Küresel Dinamikler: Maliyetler, Vergiler ve Seçici Büyüme

Art danışmanı Sevil Dolmacı, Bloomberg HT’de sanat piyasalarının ekonomik, siyasi ve küresel koşullardan nasıl etkilendiğini açıkladı. Art Basel ve UBS’in küresel Art Market raporuna göre 2026 büyümeye işaret ediyor; ancak bu büyüme homojen değil. Galeri, sanatçı, müzayede ve diğer kurumlar arasında büyüme oranları farklılık gösteriyor. Şu an için büyüme, daha çok seçici ve odaklı bir tabloyla sürüyor. Mega galeriler, ikinci el pazara kaydırdıkları yatırımlarla daha yüksek kâr marjları peşinde ilerliyorlar; bununla birlikte maliyetler de artıyor. Uluslararası sergiler ve projeler taşıma ve vergisel kalemler dahil olmak üzere maliyetleri yükseltiyor; bu nedenle satış oranları, bu maliyetleri karşılayacak kârlılığı yeterince desteklemiyor. Ancak ikinci el pazar, galerilerin ayakta kalmasını sağlayan ana kırmızı damarlardan biri olarak öne çıkıyor ve bu kanalı güçlendiriyor.

Küresel Pazarın Büyüklüğü ve Paydaşların Dağılımı Dolmacı, küresel sanat piyasasının toplam hacminin yaklaşık 59,6 milyar dolar olduğunu belirtti. Galerilerin payı bu tutarın 34,8 milyar dolarıyla önde yer alıyor; müzayedelerin payı ise yaklaşık 20,7 milyar dolar olarak kayıtlarda. Coğrafi dağılımda Amerika başı çekiyor; Türkiye ise dünya pazarının yaklaşık %1’lik payına sahip durumda. Türkiye için önemli olan nokta, konum itibarıyla Doğu ile Batı arasında bir köprü oluşturmaya devam etmek. Vergiler ve gümrük süreçlerinin daha da kolaylaşması halinde pastadan alınacak payın artması mümkün görünüyor. Amerika’yı takiben Birleşik Krallık, ardından Çin ve Fransa geliyor. Fransa’da vergi oranları %5’e sabitlenmişken İngiltere’de Brexit sonrası artışlar yaşanıyor; İtalya da vergilerini %5’e çekti. Vergisel kolaylıklar, sanat piyasasını çekici kılıyor ve işlem hacmini etkiliyor.

Dubai Piyasasında 2024-2025 Etkileri Dolmacı, bölgede yaşanan olayların eserlere etkisini paylaşırken, savaş nedeniyle eserlerin Katar’daki depolarda üç ay beklediğini ve bu sürecin gösteri planlarını bozduğunu belirtti. Ancak zararlar minimize edildi ve bu yıl Dubai’de sezona erken başlanmasına karar verildi. Art Dubai etkinliği küçültülmüş bir ölçekle gerçekleşti; Kraliyet ailesinin desteği ise alımları artırdı fakat piyasanı doyurmaya yetmedi. Ekim ayında Abu Dhabi’de Freeze fuarının açılması planı da bu yıl içinde gündemde.

Fiyatlama Dinamikleri ve Türkiye Perspektifi Dolmacı, Türkiye’nin enflasyon ve döviz kurundaki hareketliliğin sanat fiyatlarını etkilediğini, şu anda alım zamanının uygun olduğunu söylüyor. “Sanat yatırımlarında fiyatlar TL üzerinden değil, döviz karşılığı değerlendirilir. Türk resim sanatında mevcut fiyatlar aslında çok yüksek değil; alım için uygun bir dönem olduğunu düşünüyorum. Burhan Doğançay gibi istisnai eserler ise satışa çıkış anında dahi hızla el değiştirebiliyor.” Türkiye’nin uluslararası rekabet gücünü artırmak için galerilerin profesyonelleşmesi gerektiğini vurgulayan Dolmacı, şu değerlendirmeyi yapıyor: “Sanatçıların sürdürülebilirliği, arkasında güçlü bir galeri olmadan sınırlı kalıyor. Bu durum, Türk sanatını daha rekabetçi kılmak için galerilerin kurumsallaşması ve uluslararası arenada sürdürülebilir projeler üretebilmesi adına kritik.”