Oxfam Analizi: Zenginlerin Vergi Kaçırma Zaafı ve Küresel Gelir Eşitsizliği

Yoksullukla mücadele eden arka planda, zenginlerin vergiden kaçınarak büyüttükleri servetler uluslararası akışlarda belirginleşiyor. Panama Belgeleri’nin onuncu yıl dönümüne yaklaşırken yayımlanan yeni Oxfam raporu, en varlıklı yüzde 0,1’in vergilendirilmemiş gelirlerinin ve yurtdışında saklı servetinin, insanlığın en yoksul yarısının toplam servetinden daha büyük olduğunu ortaya koyuyor. Bu durum, süper zenginlerin vergi kaçırma ve varlıklarını saklama yoluyla küresel sistemi nasıl etkilediğini net biçimde gösteriyor ve uluslararası işbirliğinin acil bir gereklilik olduğunun altını çiziyor.

İki katı aşan toplam GSYİH karşılaştırması Oxfam’a göre 2024 yılında vergilendirilmemiş yaklaşık 3,55 trilyon dolar, vergi cennetlerinde ve kayıt dışı hesaplarda dolaşıyordu. Bu rakam, Fransa’nın Gayri Safi Yurt İçi Hasılası’nı bile geçiyor ve dünyanın en az gelişmiş 44 ülkesinin toplam GSYİH’sinin iki katından fazlasına denk düşüyor. En zengin yüzde 0,1’in payı bu denli büyükken, bu grubun yaklaşık 2,84 trilyon dolarlık kısmı offshore hesaplarda tutuyor. İçlerinde bulunan ultra zengin yüzde 0,01’lik dilim ise servetinin yaklaşık yarısına sahip.

Vergi Sorumlusu Christian Hallum’un belirttiği gibi, Panama Belgeleri süper zenginlerin sessizce devasa bir serveti sakladığı bir “gölge dünyayı” araladı. On yıl sonra bile bu kişiler, denizaşırı kasalarda devasa miktarlarda para biriktirmeye devam ediyorlar. “Vergiden kaçırma” sorunu yalnızca akıllıca muhasebe meselesi değildir; güç ve cezasızlıkla ilgili bir sistem eleştirisidir.

Bu durum, kamu hizmetlerinin finansmanı üzerinde doğrudan etkiler yaratıyor. Hastaneler ve okulların bütçeleri küçültülüyor, toplumdaki eşitsizlik derinleşiyor ve sıradan insanlar az sayıdaki kişinin zenginleşmesi için kurulan yapının altında eziliyor. Denizaşırı servetin azaltılmasında kısmi ilerleme kaydedilse de, küresel GSYİH’nin yaklaşık %3,2’si seviyesinde kalmayı sürdürüyor. Özellikle Küresel Güney’deki pek çok ülke Otomatik Bilgi Değişimi (AEOI) sisteminin dışında kalıyor ve bu da vergilendirme açısından dengesiz bir tabloda ısrar ediyor.

Oxfam, hükümetlere şu çağrıyı yapıyor: “Birleşmiş Milletler Uluslararası Vergi İşbirliği Çerçeve Sözleşmesi altında süper zenginlerin vergilendirilmesini ve vergi cennetlerinin ortadan kaldırılmasını hedefleyen kapsayıcı küresel işbirliğini güçlendirmek; vergi otoritelerini ve finansal şeffaflığı artıracak önlemler almak; küresel varlık kaydı gibi araçlarla en zengin kişilerin servetini belirlemek ve izlemek için ulusal politikaları güçlendirmek. Ayrıca en zengin yüzde 1’in hem emek gelirinden hem de sermaye gelirinden elde ettiği kazançlar üzerinden daha yüksek efektif vergi oranları uygulamak gerekiyor; bu oranlar milyonerler ve milyarderler için ayrıca artırılmalıdır. Son olarak, eşitsizliği azaltacak adımlar atılmalı ve özellikle en zengin %1’i hedefleyen yeni vergi mekanizmaları getirilmelidir.